Forer Etkisi: Burçlara Veya Falcılara İnanır Mısınız?

forer-etkisi:-burclara-veya-falcilara-inanir-misiniz?

Forer etkisi, ampirik verileri dikkate almadan inandığımız şeyi yeniden doğrulamaya çalışmanın tehlikesi hakkında düşünmeye davet ediyor. Neyi kastediyor? Burada öğrenin!

“Tıpkı burç yorumlarında okuduğum gibi: Bu hafta bir aile çatışması yaşayacaktım ve görüyorsun, şimdi o durumdayım.” “Kişiliğim tıpkı çözdüğümüz test gibidir”. Bunlar sıklıkla duyduğumuz ifadelerden bazıları: efsane mi gerçek mi, burçların arkasında ne var? Tetiklenen etkilerden biri, sözde Forer etkisidir.

Bu, herhangi bir bireye uygulanabilecek belirli genellemeleri insanların kendileri gibi kabul etmelerine neden olan psikolojik bir olgudur. “Kişisel doğrulama yanılgısı” veya “Barnum etkisi” olarak da bilinir. Aşağıda, nelerden oluştuğunu ve özelliklerinin neler olduğunu detaylandırıyoruz.

Forer etkisi nasıl çalışır?

Sözde Forer etkisi, psikolog Bertram Forer’in öğrencileriyle yaptığı bir deneyden geliyor. Öğrencilerine, kişiliklerini değerlendireceği bir dizi soru içeren bir kağıt verdi.

Cevap verdikten sonra, öğrencilerin neyi tamamladığından habersiz oldukları için sonuçları onlara geri verdi. Sonuçların hepsi aynıydı ve aşağıdaki gibi ifadeler içeriyordu:

  • “Başkalarının seni sevmesine ve sana hayran olmasına ihtiyacın var, ama yine de kendini eleştirme eğilimindesin.”
  • “Kendi avantajınıza kullanmadığınız önemli bir kapasiteye sahipsiniz.”
  • “Bazen doğru şeyi mi yaptığınız ya da doğru kararı mı verdiğiniz konusunda ciddi şüpheleriniz olur.”

Forer daha sonra onlardan bu sonuçla ne kadar uyumlu olduklarını değerlendirmelerini istedi ve bir puan verdi; 5 ifadeye katılmanın en yüksek puanı, 1 ise mutlak katılmamayı yansıtan puandır. Genel olarak, tüm kanıtların toplanmasından sonra elde edilen ortalama 4.26’dır.

Şaşırtıcı olan, Forer’ın öğrencilerine bunların bir gazetenin astroloji bölümünden elde edilen açıklamalar olduğunu belirtmesi ve insanların genellikle yeterince genel ve yeterince belirsiz ifadelerle özdeşleştiğini doğrulamasıydı.

Forer Etkisinin Özellikleri

Çoğu insan Forer etkisine inanır çünkü genellikle olası durumları sunar ve mutlak terimlerden kaçınır. Örneğin, bir kişilik tanımında “bazen zorluklar karşısında cesaretiniz kırılsa da, hedefe yöneliksiniz” diye okursak, kimse bunun aksini inkar etmeye cesaret edemez; çoğumuz öyleyiz.

Yani bu etki kendine referanslıdır, bu yüzden bireylerin okudukları ile özdeşleşmesini sağlar. Teyit yanlılığına dayandığı için de yaygındır; insanlar, çevrelerinden, onları zaten inandıkları veya düşündükleri şeyleri doğrulamaya veya pekiştirmeye yönlendiren ipuçları alırlar.

Bir durumu yorumlarken hep aynı gözlüğü takmak gibidir. Özellikle haklı olmayı sevdiğimizi veya haklı olduğumuza inandığımızda çok mantıklı geliyor. İşe yaramasının bir başka nedeni de belirsizliği tolere etmekte zorlanmamızdır.

Ne olacağını bilmeye ihtiyacımız var ve gelecek üzerinde bir kontrol duygusu arıyoruz. İşte bu nedenle, bir şey bize yardım etmeyi başardığında, bize yol gösterdiğinde ve “sağlam bir zemine basabileceğimiz” hissini bize bıraktığında, onu dikkate almayı seçiyoruz.

Bu anlamda insanların, bazen ampirik verilerden çok, arzulara göre hareket ettikleri de vurgulanmaktadır. Umutlarımıza “daha fazla can” veren sebepler ararız.

Yukarıdakilerle aynı satırlarda, meydana gelen şeylere açıklamalar yapma ihtiyacımız var. Bu nedenle, bazı cevaplardan da memnun kalabiliyoruz.

Bu etkinin işlemesi için bir diğer belirleyici faktör, betimlemelerde olumlu yönlerin varlığı (bizi olumlu konumlandıran şeylere inanmayı seçiyoruz ve olmayanları reddediyoruz) ve konuşmacıya verilen yetki ile ilgilidir.

Bu makaleyi de okumaktan keyif alacağınızı düşünüyoruz: Feng Shui’ye Göre Kötü Enerji Çeken 10 Nesne

Forer Etkisi ile ilgili bazı açıklamalar

Forer etkisi, tanımlamanın kolay olduğu genellemeler sunan her şey için geçerlidir. Bununla birlikte, bilim, temel nitelikleri güvenilirlik ve geçerliliğe sahip olan sözde bilim veya kişilik envanterleri veya ilgili testler gibi araştırma araçlarıyla karıştırılmamalıdır.

Bu makaleyi beğendiniz mi? Ayrıca şunu da okumak isteyebilirsiniz: Aromaterapi ve Adet Sancısı

Ne zaman neyi seçme

Bu, burç okumasını veya avuç içi okuma kullanımını kötülemekle ilgili değil. Herkes istediğine inanabilir. Önemli olan, kullanmaya karar verdiğimiz araçların ötesinde hayatımızın kahramanları olduğumuzu bilmektir.

Bizler özgürce karar verme, fikrimizi değiştirme, yürümek istediğimiz yolu seçme yeteneğine sahip aktif varlıklarız. Bu anlamda kendimizle ilgili basit veya yıpratıcı ifadelerle yetinmemeli, kendimizi tanımaya ve hangi kaynakları ne zaman kullanacağımızı bilmeye çalışmalıyız.

Son olarak, biraz daha ileri giderek, Forer etkisi bizi her zaman inandığımız şeyi doğrulamaya çalışmanın potansiyel tehlikesi hakkında düşünmeye davet ediyor. Belli bir hermetizm ile karakterize edilen bu tutum, bazı unsurları gözden kaçırmamıza neden olan bilişsel çarpıtmalara yol açabilir.

Aynı zamanda yaratıcılıktan, esneklikten ve hoşgörüden uzak bir zihinsel kapanmaya yol açar. Hatta tehlikeli durumlara bile yol açabilir. Kısacası, “Görmek istemeyenden daha kör kimse yoktur.” İlginizi çekebilir …

Benzer İçerikler

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir